Hoe kan een hond kanker bij een mens ontdekken?

Er zijn veel ongelooflijke verhalen waarin een hond een deel van het lichaam van zijn mens likt of eraan plakt en een paar maanden later de diagnose kanker krijgt. De onderzoekers stelden zich daarom vragen wat honden waarnemen als zekanker opsporen zelfs voordat hun meester op de hoogte wordt gebracht. Hoe meer studies vorderen, hoe duidelijker het wordt: onze metgezellen zouden in staat zijn chemische signalen te onderscheiden die onzichtbaar zijn voor mensen. Hun neus zou ons lichaam kunnen ‘lezen’ en bepaalde kankers op te sporen. Uitleg.

De neus van de hond, een orgaan dat een diagnostisch hulpmiddel is geworden

We wisten al dat de hond zijn neus gebruikte om te jagen, een spoor te volgen, de identiteit van een medehond op een nogal arrogante manier in onze ogen over te nemen… maar we wisten minder dat zijn neus ook wetenschappers intrigeerde! Het is inderdaad een heel bijzonder biologisch instrument: terwijl mensen er maar een paar miljoen hebben reukdetectoren (het kan echter wel duizend miljard geuren detecteren!), sommige honden hebben er tussen de twee en driehonderd miljoen. Het reukuniversum van honden is daarom nog rijker en gedetailleerder dan het onze.

Wanneer een cel kanker krijgt, verandert de werking ervan en produceert het VOC’s (vluchtige organische stoffen) in lichaamsvloeistoffen (urine, zweet) en in de adem. Als mensen ze echter niet opmerken, kunnen honden dit wel doen. Dit verklaart bepaald gedrag dat door eigenaren wordt waargenomen. Een hond snuffelt of likt voortdurend aan een molof blaft, is bijvoorbeeld beschermend en angstig tegenover zijn zieke mens: dit zijn geen toevalligheden meer, maar gedragingen die verklaard worden door biologische mechanismen.

Het meest ongelooflijke is dat dit vermogen heeft niet alleen invloed op kanker. Honden worden tegenwoordig getraind om epileptische aanvallen te detecteren of zelfs hypoglykemie bij diabetespatiënten te voorkomen. In deze verschillende situaties nemen de dieren de chemische veranderingen veroorzaakt door biologische variaties en waarschuwen hun meester voordat hij zelfs maar de symptomen voelt.

Deze capaciteit is gebaseerd op een andere eigenaardigheid van de hersenen van honden : het deel gewijd aan de analyse van geuren is veel verder ontwikkeld dan bij mensen. Geur is voor een hond van veel groter belang dan voor mensen, die zich meer oriënteren via beeld en zicht.

Hoe heeft de wetenschap dit ongelooflijke hondengevoel begrepen?

De eerste serieuze onderzoeken dateren uit de jaren 2000. Onderzoekers wilden nagaan of honden echt in staat waren monsters van kankerpatiënten te onderscheiden van die van gezonde mensen. De dieren zagen de patiënten niet rechtstreeks en zelfs de onderzoekers kenden de inhoud van de flesjes niet. Het doel was om elke bias te vermijden. Uit verschillende onderzoeken blijkt echter honden zijn erin geslaagd bepaalde vormen van kanker op te sporen met een zeer hoog slagingspercentage, soms meer dan 90%. Verschillende vormen van kanker worden beïnvloed:

• borst;

• longen;

• prostaat;

• colorectaal.

In Frankrijk bestond een vrij bekend programma van het Institut Curie, gelanceerd tussen 2020 en 2022 en genaamd KDOG, uit het trainen van Nougaro, een Labrador, en Owen, een Mechelaarherder, om borstkanker op te sporen met behulp van met transpiratie geïmpregneerde kompressen.

De onderzoeken blijven echter voorzichtig, omdat de aantallen soms klein zijn en de trainingsmethoden variëren. Niet alle honden bereiken zelf dezelfde resultaten. De emotionele factor kan hen beïnvloeden : een vermoeide of gestresste hond is soms minder efficiënt. Hij is geen machine.

De uitdaging is nu om begrijpen hoe honden kanker detecteren in plaats van te bewijzen dat hij daartoe in staat is. Zo zullen we later apparaten kunnen ontwikkelen die zijn geïnspireerd op de neus van de hond.

Welke mogelijke ontwikkelingen morgen?

Wetenschappers proberen nu te reproduceren waartoe honden in staat zijn. Er zijn dan ook meerdere teams bezig “elektronische neuzen”gebaseerd op chemische sensoren en kunstmatige intelligentie om de menselijke adem en zweet te analyseren. Het ideaal zou zijn om snelle, toegankelijke en vooral niet-invasieve tests te ontwikkelen. Dat konden ze om de ziekte in een zeer vroeg stadium te ontdekkenwat de kansen op remissie en genezing zou vergroten, omdat er veel eerder voor zou worden gezorgd.

De hond is dus uiteindelijk een soort biologisch model : het bewijst dat kanker reukinformatie produceert die nog moet worden vertaald door geschikte apparatuur.

Op een dag zullen we misschien in een reageerbuis kunnen spugen of een beetje zweet kunnen afvegen met een watje en weten of we kanker hebben of niet, en misschien zelfs welke.

Zijn honden sterker dan artsen?

Geen enkele serieuze arts kan de hond beschouwen als een vervanging voor de diagnostische hulpmiddelen die momenteel worden gebruikt: lekke banden, bloedonderzoek, medische beeldvorming, biopsieën of anatomopathologische analyses, enz. om kanker te bevestigen en de aard ervan te evalueren, omdat deze ziekte gevarieerde en complexe vormen kent.

Als de hond op dit moment de aanwezigheid van kankercellen kan vaststellen aan de hand van hun ongewone geur, kan hij noch de aard, noch de evolutie ervan afleiden.

Honden kunnen dat echter wel zijn een eerste stapzelfs voordat de symptomen zichtbaar of voelbaar zijn. Ze zijn daarom zeer nuttig voor vroege detectie. Sommige onderzoekers beschouwen honden als middel van voorselectie bij screeningscampagnes, vooral wanneer de toegang tot bepaalde medische onderzoeken moeilijk en duur is.

We moeten echter op onze hoede zijn voor valse positieven: een hond die aandringt op een deel van het lichaam betekent niet noodzakelijkerwijs dat daar kanker ontstaat. Dieren reageren ook op stress, hormonen, infecties en, zoals we hebben gezien, veranderingen in geuren die verband houden met andere ziekten. Het risico is daarom dat elke verandering in het gedrag van honden wordt omgezet in een medisch alarm.

De hond is dus een bondgenoot, een dier met een reukvermogen dat een aanvullend instrument vormt, maar alleen binnen het kader van een samenwerking met de menselijke geneeskunde.

Tenslotte, tussen hun vermogen om ons te troosten, ons te verdedigen, ons te vergezellen, ons onder lawines en puin te vinden, en ons soms te waarschuwen voor de dokters, leveren onze honden uiteindelijk veel meer diensten dan verwacht toen ze werden geadopteerd… en zonder ooit om iets anders te vragen dan kusjes en liefkozingen!

Door Emma Ménébrode – Gepubliceerd op 06/07/2026