Invasieve insecten: waar hebben we het over? 5 voorbeelden!

Fotocredit: Danel Solabarrieta

De Aziatische hoornaar, de tijger mug of de buxusmot maken nu deel uit van het Franse landschap. Deze exotische soorten bezetten hun nieuwe territoria echter niet vreedzaam: ze ontwrichten ecosystemen, bedreigen bepaalde lokale soorten, vernietigen gewassen en brengen soms gezondheidsrisico’s met zich mee. Zoom in 5 invasieve insecten en hun impact op het milieu en de economie.

Wat is een invasief insect?

Een invasief insect behoort tot de bredere categorie van invasieve uitheemse soorten (EER). De erkenning als zodanig is gebaseerd op wetenschappelijke beoordelingen van de ecologische, economische of gezondheidseffecten ervan, gevolgd door een regelgevend besluit genomen op Frans niveau (Ministerie van Ecologische Transitie in samenwerking met het Ministerie van Landbouw) en Europees niveau. Dit is een soort die vrijwillig of per ongeluk buiten zijn natuurlijke verspreidingsgebied wordt geïntroduceerd, die zich op de lange termijn vestigt en zich vermenigvuldigt tot het punt waarop het bestaande ecologische evenwicht wordt verstoord. Het invasieve insect combineert verschillende kenmerken:

• Een sterk vermogen om reproductie
  het bevorderen van de snelle groei van de bevolking;
• Groot ecologisch aanpassingsvermogen waardoor het gevarieerde omgevingen kan koloniseren;
• Weinig of niet roofdieren natuurlijk in zijn nieuwe omgeving;
• Een vermogen om lokale hulpbronnen (voedsel, habitats, broedplaatsen) efficiënt te exploiteren.

Hoe komen invasieve insecten bij ons?

De komst van invasieve insecten in Frankrijk is vrijwel altijd het gevolg van menselijke activiteiten:

• Importeert en internationaal vervoer. Containers, pallets, houten kratten, diverse goederen, maar ook gebruikte banden of containers die van het ene land naar het andere worden vervoerd, dienen onbewust als vectoren voor veel insecten, vaak in de vorm van larven of eieren;
• DE tuinbouw handel. Verschillende soorten zijn geïntroduceerd via de import van exotische planten, die soms parasieten met zich meedragen die in Europa onbekend zijn. Eenmaal gevestigd, profiteren deze insecten van de afwezigheid van natuurlijke vijanden om zich snel te vermenigvuldigen;
• DE klimaatverandering. Stijgende temperaturen en milde winters breiden de gebieden uit die gunstig zijn voor hun overleving en voortplanting.

5 voorbeelden van invasieve insecten in Frankrijk

Laten we, om de impact van invasieve insecten beter te begrijpen, eens kijken naar 5 soorten die zich in Frankrijk hebben gevestigd:

1. De Aziatische hoornaar (Vespa velutina)

De Aziatische horzel, oorspronkelijk afkomstig uit Zuidoost-Azië, werd begin jaren 2000 voor het eerst ontdekt in Frankrijk, waarschijnlijk geïntroduceerd via verzendingen van geïmporteerd aardewerk of hout. Dankzij zijn vermogen om zich snel voort te planten en nieuwe gebieden te koloniseren, kon hij zich in minder dan twintig jaar over bijna het hele Franse grondgebied verspreiden. Dit opportunistische roofdier valt vooral aan binnenlandse bijen en aan bepaalde wilde bestuivers, waardoor kolonies worden verzwakt die al verzwakt zijn door pesticiden of ziekten. Deze druk veroorzaakt niet alleen economische verliezen voor imkers, die de bescherming van hun bijenkorven moeten versterken, maar bedreigt ook de bestuiving van gewassen en wilde planten. DE horzelnesten Aziatische, vaak op hoogte en dicht bij huizen gebouwd, vormen ook een risico voor de persoonlijke veiligheid en vereisen soms de tussenkomst van professionals om ze te vernietigen.

2. De tijgermug (Aedes albopictus)

De tijgermug, herkenbaar aan de zwart-witte strepen, komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië en werd eind jaren tachtig in Europa geïntroduceerd, voornamelijk via het transport van gebruikte banden met stilstaand water. Het past zich gemakkelijk aan stedelijke en voorstedelijke omgevingen aan en reproduceert zowel in dakgoten als in bloempotten. De tijgermug vormt een groot gezondheidsprobleem omdat zij virusziekten overdraagt, zoals dengue, chikungunya en Zika. Overdracht in Frankrijk blijft nog steeds zeldzaam, maar vereist niettemin dat de gezondheidsautoriteiten surveillance- en preventieprogramma’s opzetten. De proliferatie ervan wijzigt ook het ecologische evenwicht door te concurreren met inheemse muggen, met indirecte effecten op roofdieren en voedselketens.

3. Het Aziatische lieveheersbeestje (Harmonia axyridis)

Vrijwillig geïntroduceerd in Europa om ertegen te vechten bladluizenovertrof het Aziatische lieveheersbeestje al snel zijn oorspronkelijke doelstellingen door inheemse soorten te bedreigen. Hij onderscheidt zich door zijn grote formaat (7 tot 10 mm), zijn kleur variërend van lichtgeel tot oranjerood, zijn talrijke onregelmatig verdeelde zwarte vlekken en het karakteristieke “M”- of “W”-vormige patroon achter de kop. Robuust en vraatzuchtiger dan onze plaatselijke lieveheersbeestjes, concurreert het met hen om voedsel en broedplaatsen, en draagt ​​bij aan hun afwijzen in veel regio’s. Door verschillende habitats te koloniseren, van tuinen tot landbouwgebieden, verstoort de Aziatische soort bovendien de populaties van nuttige insecten voor gewassen.

4. De buxusmot (Cydalima perspectalis)

Deze oorspronkelijk uit Azië afkomstige vlinder werd via de sierplantenhandel in Frankrijk geïntroduceerd. De rupsen voeden zich uitsluitend met buxus bladerenwaardoor massale en snelle ontbladering ontstaat. In sommige regio’s zijn hele buxusbossen (buxusopstanden) ernstig getroffen, wat heeft geleid tot het verdwijnen van plantengebieden en het verstoren van de daarmee samenhangende natuurlijke habitats. Deze ontbladering vermindert de hulpbronnen voor de insecten en vogels die afhankelijk zijn van deze buxus, maar veroorzaakt ook aanzienlijke kosten voor individuen en gemeenschappen die getroffen plantages moeten vervangen of behandelen. De afwezigheid van effectieve natuurlijke vijanden in Europa verklaart grotendeels de snelheid van de verspreiding ervan.

5. Aziatische Steenbok (Anoplophora glabripennis)

Dit houtetende kever afkomstig uit China en Korea, via verpakkingshout of transportpallets in Europa geïntroduceerd, graaft diepe gangen in de stammen van hardhoutbomen (esdoorn, es, populieren). Door de geleidelijke dood van bomen te veroorzaken, worden leefgebieden voor vogels, insecten en andere kleine zoogdieren verwijderd. Economisch gezien vertegenwoordigt het preventief kappen of vernietigen van aangetaste planten aanzienlijke kosten voor gemeenschappen en individuen, terwijl schade aan commercieel hout gevolgen heeft voor de hout- en meubelindustrie. In Europa wordt de Aziatische Steenbok geclassificeerd als een schadelijk organisme prioritaire quarantaine, die strikte preventie-, bewakings- en uitroeiingsmaatregelen omvat. In Frankrijk zijn verschillende uitbraken opgespoord en beheerd, vooral in Loiret en Ain, terwijl andere uitbraken (Bas-Rhin, Loire-Atlantique, Haute-Corse) officieel zijn uitgeroeid.

Kunnen we invasieve insecten echt uitroeien?

De strijd tegen invasieve insecten is vooral gebaseerd op preventie door grenscontroles, regelgeving over de import van planten en de standaardisatie van houten verpakkingen. Vroege detectie speelt ook een cruciale rol, want hoe eerder een soort wordt geïdentificeerd, hoe groter de kans is dat de verspreiding ervan wordt ingedamd. Controlemethoden kunnen mechanisch zijn, zoals vernietiging van nesten of de installatie van biologische vallen (met behulp van specifieke roofdieren of parasieten), of chemische vallen, als laatste redmiddel, en altijd onder toezicht om de neveneffecten op ecosystemen te beperken. Wij weten nu dat detotale uitroeiing van een invasieve soort blijft zeldzaam omdat het, eenmaal gevestigd, uiterst moeilijk te elimineren is. Op de langere termijn blijft co-existentie met dit insect – gekoppeld aan een verstandig beheer – vaak de enige realistische optie. Geconfronteerd met de toegenomen wereldhandel en de opwarming van de aarde zullen er daarom nieuwe introducties blijven plaatsvinden.

Door Nathalie Truche – Gepubliceerd op 21/01/2026