In het voorjaar ontwaakt de adder uit zijn winterslaap, wees voorzichtig met wandelen!

Met de komst van de eerste mooie dagen trekken bossen, weilanden of bergpaden liefhebbers van lentewandelingen aan. Maar wees voorzichtig! De terugkeer van de lente markeert ook het einde van de winterslaap voor veel reptielen, zoals adders. In Europa komen tussen eind maart en april verschillende soorten adders uit hun winterslaap, wanneer de temperaturen voldoende hoog worden. Voor wandelaars, tuinders of wandelaars vergezeld van een hond kan het nuttig zijn om het gedrag van deze slangen te kennen om nare ontmoetingen te voorkomen. Volg de leider!

Winterslaap bij adders: hoe gebeurt het?

Zoals alle reptielen zijn adders dieren ectothermendat wil zeggen dat hun lichaamstemperatuur afhankelijk is van die van de omgeving. In tegenstelling tot zoogdieren produceren ze niet genoeg interne warmte om een ​​stabiele temperatuur te handhaven terwijl de lucht afkoelt. Wanneer de temperatuur in de herfst daalt, vertraagt ​​ook hun metabolische activiteit totdat ze geleidelijk in een zogenaamde toestand terechtkomt winterslaapeen reptielachtig equivalent van winterslaap. Gedurende deze periode functioneert hun lichaam in slow motion: de hartslag neemt af, de ademhaling wordt erg langzaam en er is vrijwel geen spieractiviteit.

Om de winter te overleven zoeken adders hun toevlucht in natuurlijke schuilplaatsen die hen een zekere thermische stabiliteit kunnen bieden. Dit kunnen rotsspleten zijn, holen verlaten door zoogdieren, holtes in hellingen of ondergrondse galerijen. Deze schuilplaatsen hebben een essentieel voordeel: de temperatuur is stabielwaarbij het doorgaans boven het vriespunt blijft, waardoor weefselbevriezing wordt voorkomen. In sommige regio’s kunnen enkele tientallen individuen dezelfde winterslaapplaats delen. Deze groepering maakt het mogelijk om te profiteren van gunstige microklimaten en het warmteverlies te beperken.

Voor wie moeten we op onze hoede zijn?

Op het vasteland van Frankrijk kun je tijdens wandelingen in de natuur verschillende soorten adders tegenkomen. De meest voorkomende is ongetwijfeld de adder (Vipera aspis), aanwezig in een groot deel van het grondgebied, vooral in rotsachtige gebieden, woestenijen en bosranden. Hij meet doorgaans tussen de 60 en 80 centimeter en heeft een zeer variabele kleur, variërend van lichtbruin tot donkergrijs. Wij vinden ook de Peliaadder (Vipera berus), vooral in het noorden en oosten van Frankrijk, maar ook in bepaalde berggebieden. Deze soort is vaak te herkennen aan de donkere zigzagstreep die over de rug loopt. In het uiterste zuidwesten van Frankrijk is er ook Seoane’s adder (Vipera seoanei), discreter maar morfologisch dicht bij andere Europese soorten.

Al deze adders hebben een giftig apparaat dat bestaat uit gifklieren en beweegbare tanden aan de voorkant van de bovenkaak. Met dit systeem kunnen ze hun gif voornamelijk injecteren om hun prooi, meestal kleine zoogdieren, te vangen.

Wees waakzaam als u uit de winterslaap komt

In het voorjaar is het ontwaken uit de winterslaap afhankelijk van de buitentemperatuur. Bij Europese adders komt de ziekte meestal voor wanneer de dagtemperatuur gedurende meerdere opeenvolgende dagen hoger is dan 10 tot 12°C.

De reactivering van de stofwisseling gebeurt geleidelijk, waarbij de dieren zich beginnen bloot te stellen aan de zon, niet ver van hun schuilplaats, om op te warmen. Daar spijsvertering vroege prooien vereisen een relatief hoge lichaamstemperatuur. Adders zijn daarom beter zichtbaar in deze tijd van het jaar, omdat ze meer tijd dan de rest van het jaar onbeweeglijk doorbrengen om de energie terug te winnen die nodig is om hun activiteiten te hervatten.

Adders houden vooral van gestructureerde omgevingen die zowel toevluchtsoorden als zonnige gebieden bieden. Bosranden, steenachtige oevers, met gras begroeide woestenijen of open plekken vormen gunstige habitats. In de regio’s bergachtigze kunnen ook worden waargenomen in bergweiden of langs paden omzoomd met stenen muren.

De lente komt ook overeen met de periode van reproductie bij meerdere soorten. Terwijl mannetjes door hun territorium zwerven op zoek naar vrouwtjes, vergroot dit de kans dat ze mensen tegenkomen op paden of in weilanden. Maar het is belangrijk om te onthouden dat adders geen confrontatie zoeken. Hun gedrag is in wezen defensief. Wanneer ze trillingen of potentieel gevaar waarnemen, geven ze er over het algemeen de voorkeur aan om te vluchten of stil te blijven staan ​​om detectie te voorkomen.

Wat we echt riskeren bij een beet

Adderbeten blijven relatief zeldzaam in Europa. Uit onderzoek op het gebied van de medische toxicologie blijkt dat het merendeel van de beten plaatsvindt wanneer het dier wordt aangeraakt of verrast. Wanneer hij zich bedreigd voelt, vouwt de adder zijn lichaam doorgaans in een spiraalvorm en kan hij een sissend geluid produceren door lucht door de stemspleet te verdrijven. Deze houding dient als waarschuwing en gaat soms vooraf aan een beet.

Het gif van Europese adders bevat voornamelijk proteolytische enzymen en hemotoxische toxines. Deze stoffen kunnen hevige pijn, plaatselijk oedeem en soms bloedstollingsstoornissen veroorzaken. Zelfs bij gezonde volwassenen is snelle medische aandacht noodzakelijk. Kinderen, ouderen en huisdieren zijn gevoeliger voor de effecten van het gif.

Hoe risico’s tijdens een wandeling te verminderen

De beste manier om een ​​beet te voorkomen, is door eenvoudigweg een paar voorzorgsmaatregelen te oefenen tijdens het wandelen in de natuur. Het is raadzaam om blijf op de paden en vermijd dat u uw handen zonder zicht in stapels stenen, gaten of struiken steekt. Dragen wandelschoenen vormt ook een effectieve bescherming. Hoe dan ook, aangezien adders grondtrillingen zeer goed waarnemen, is de simpele handeling van het lopen vaak voldoende om hen te waarschuwen voor de aanwezigheid van de wandelaar, waardoor ze de tijd hebben om weg te lopen. Bij een ontmoeting is de eenvoudigste regel: afstand houden en het dier met rust laten. Deze slangen achtervolgen geen mensen en verdwijnen over het algemeen het liefst in de vegetatie.

De aanwezigheid van adders mag u er niet van weerhouden om van lentewandelingen te genieten. Wat deze wandelingen tenslotte interessant maakt, is het doorkruisen van levende landschappen, gedeeld met actieve dieren in het wild. Omdat adders geen echte bedreiging vormen, is er geen reden om bang te zijn er een paar tegen te komen.

Door Laetitia Cochet – Gepubliceerd op 04/06/2026 Slang